İngiltere’nin Salisbury Ovası’nda yükselen, binlerce yıllık taş bloklardan oluşan anıtsal yapı Stonehenge, insanlık tarihinin en büyüleyici eserlerinden biridir. Bu Neolitik ve Tunç Çağı anıtı, bilim insanlarını ve tarihçileri yüzyıllardır meşgul eden soruları beraberinde getiriyor: Stonehenge nasıl ve neden inşa edildi? Bu yazıda, Stonehenge’in yapımına ışık tutan arkeolojik bulguları, mühendislik harikasını ve olası amaçlarına dair başlıca teorileri inceleyeceğiz.
Stonehenge Nedir?
Stonehenge, devasa dikey taşlar (sarsenler ve bluestone’lar) ile bunların üzerine yerleştirilmiş yatay lentolardan oluşan, dairesel formda bir prehistorik anıttır. Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bu yapı, tüm dünyanın en ikonik arkeolojik sitelerinden biridir.
Stonehenge Ne Zaman İnşa Edildi?
Stonehenge’in inşası tek bir döneme değil, yaklaşık 1500 yıllık bir sürece yayılmıştır. İlk aşama MÖ 3000 civarında dairesel bir hendek ve ahşap direklerle başlamıştır. MÖ 2500 civarında en belirgin özellikler olan büyük sarsen taşları dikilmiş ve lentolar yerleştirilmiştir. Sonraki dönemlerde de eklemeler yapılmıştır.
Stonehenge Nasıl İnşa Edildi?
Stonehenge’in inşası, o dönemin ilkel teknolojileri düşünüldüğünde inanılmaz bir mühendislik ve insan gücü başarısıdır. Süreç, taşların temininden dikilmesine kadar zorlu aşamaları içermiştir.
Taşların Kaynağı ve Taşımacılığı
Stonehenge’de iki ana taş türü kullanılır:
- Sarsen Taşları: En büyüğü 40 tonu aşabilen bu devasa gri kumtaşları, Salisbury Ovası’na yaklaşık 30 km uzaklıktaki Marlborough Downs’tan getirilmiştir.
- Bluestone Taşları: Ortalama 2-4 ton ağırlığındaki bu mavimsi taşlar, Galler’deki Preseli Tepeleri’nden, yani yaklaşık 250 km’lik bir mesafeden getirilmiştir. Bu taşların nasıl bu kadar uzağa taşındığı hala tartışmalıdır. Kara ve nehir yolları kullanılarak, kızaklar ve ağaç kütükleri üzerinde çekilerek veya sal ve botlarla taşınmış olabileceği düşünülmektedir. Vikipedi’de Stonehenge hakkında daha fazla bilgi edinin.
İnşaat Teknikleri ve İş Gücü
Taşlar şantiyeye ulaştıktan sonra dikim süreci muazzam bir çaba gerektirmiştir. Arkeologlar, derin çukurlar kazılarak taşların çukura kaydırılması ve ardından ip, manivela ve karşı ağırlık sistemleri kullanılarak dik duruma getirilmesi gibi yöntemler öneriyor. Lentoların yerleştirilmesi için topraktan rampalar inşa edilerek taşların yukarı çekildiği veya kütük ve kaldıraç sistemleriyle yükseltildiği tahmin edilmektedir. Tüm bu süreç, yüzlerce hatta binlerce kişinin uzun yıllar süren organize bir çalışmasını gerektirmiştir.
Stonehenge Neden İnşa Edildi?
Stonehenge’in amacı, arkeolojinin en büyük gizemlerinden biridir ve birçok teori ortaya atılmıştır. Kesin bir yanıt olmamakla birlikte, birden fazla amaca hizmet etmiş olması muhtemeldir.
Astronomik Gözlemevi Teorisi
En popüler teorilerden biri, Stonehenge’in kadim bir astronomik gözlemevi olarak kullanıldığıdır. Anıtın bazı taşları, yaz gündönümü ve kış gündönümü gibi önemli astronomik olaylarla mükemmel hizalanmıştır. Bu hizalanmalar, Neolitik insanların mevsimleri takip etmek, ekim/hasat zamanlarını belirlemek veya dini takvimlerini düzenlemek için burayı kullandığını düşündürmektedir. English Heritage’ın Stonehenge sayfasını ziyaret ederek resmi bilgilere ulaşabilirsiniz.
Dini Tören ve Ritüel Merkezi Teorisi
Stonehenge’in, dönemin toplumları için kutsal bir toplanma ve ritüel alanı olduğu da yaygın bir görüştür. Yapının çevresinde ve içinde bulunan insan ve hayvan kalıntıları, burada törensel ziyafetlerin veya diğer dini uygulamaların yapıldığına işaret edebilir. Yakınlardaki Durrington Walls gibi yerleşim yerleriyle olan bağlantısı, buranın geniş bir dini ve sosyal ağın merkezi olduğunu düşündürmektedir.
Şifa ve Nekropol Alanı Teorisi
Bazı araştırmacılar, bluestone taşlarının iyileştirici özelliklere sahip olduğuna inanıldığı için Stonehenge’in bir şifa merkezi olarak kullanıldığını öne sürmektedir. Ayrıca, anıtın çevresinde ve içinde çok sayıda insan gömüsü bulunmuştur. Bu da Stonehenge’in önemli kişilerin defnedildiği bir nekropol veya atalara ibadet edilen bir yer olabileceği fikrini güçlendirmektedir.
Sonuç
Stonehenge, binlerce yıl öncesinin insan zekasının, azminin ve inancının bir simgesidir. Ne nasıl inşa edildiği ne de neden inşa edildiği sorularına kesin bir yanıt verilemese de, arkeolojik çalışmalar ve bilimsel araştırmalar sayesinde bu kadim yapının sır perdesi her geçen gün aralanmaktadır. Stonehenge, geçmişle günümüz arasında bir köprü kurarak, atalarımızın dünyayı anlama ve anlamlandırma çabalarını bize fısıldamaya devam edecektir. National Geographic’ten Stonehenge’in gizemlerini daha fazla keşfedin.
